Ulul Albab: Mabims mampu realisasi idea politik al-Mawardi

Ulul Albab: Mabims mampu realisasi idea politik al-Mawardi

Oleh Abdurrahman Haqqi

ANGGOTA Mabims (dari kiri) Raja Datuk Seri Utama Dr Awang Mohd Zain Serudin mewakili Brunei, Datuk Jamil Khir Baharom (Malaysia), Muhammad Maftuh Basyuni (Indonesia) dan Dr Yacob Ibrahim (Singapura) pada mesyuarat Mabims di Kuala, Lumpur baru-baru ini.

Tokoh terkemuka tinggalkan kitab jadi panduan khalifah jaga kesucian Islam sebagai al-din

AGAMA atau al-din dalam bahasa Arab, disebut ratusan kali dalam al-Quran. Al-din disebut sama ada bersendiri atau digandingkan dengan perkataan seperti dini (agamaku), dinuh (agamanya), dinukum (agamamu) dan dinihim (agama mereka), diucap 128 kali. Bagaimanapun, perkataan al-din saja disebut 102 kali itu mempunyai erti selain agama iaitu hari pembalasan seperti dalam surah al-Fatihah ayat 4.

Agama berasal daripada bahasa Sanskrit, kesusasteraan Hindu kuno terdiri daripada dua kata yakni 'a' dan 'gama'. Pertama disebut bererti tidak dan kedua disebut bererti kacau. Jadi agama dari segi bahasa Sanskrit bermaksud 'tidak kacau.' Ia juga bermakna tradisi dan tidak bergerak.


Dari segi istilah asalnya yang diambil daripada ajaran Hindu dan Buddha ia mempunyai pengertian 'peraturan menurut konsep Veda,' seperti dipertuturkan oleh Dr Muhammad Ghalib.

Dalam bahasa al-Quran, agama ialah al-din. Mengenai kesinambungan agama diperakui Allah SWT hanya Islam sejak zaman berzaman al-Quran menegaskan maksudnya: "Allah sudah menerangkan kepada kamu antara perkara agama yang Dia tetapkan hukumnya � apa yang sudah diperintahkan-Nya kepada Nabi Nuh dan yang sudah Kami perintahkan kepada Ibrahim dan Nabi Musa serta Isa, iaitu: "Tegakkanlah pendirian agama dan jangan kamu berpecah-belah atau berselisih pada dasarnya." (Surah al-Syura: 13)

Siapakah yang diperintah Allah untuk menegakkan agama? Siapakah yang dilarang Allah untuk menjaga umat tidak berpecah-belah atau berselisih pada dasarnya? Dalam konteks ketiadaan nabi, yang diperintahkan untuk melakukan perkara ini ialah khalifah.

Pandangan ini dengan jelas boleh kita dapati daripada tulisan bapa ilmu politik Islam, Imam Abu Hassan al-Mawardi yang wafat hampir 1,000 tahun lalu (450 Hijrah).

Dalam kitabnya al-Ahkam al-Sultaniyyah wa al-Wilayah al-Diniyyah menyenaraikan 10 tugas khalifah yang pertama ialah: "Memelihara al-Din mengenai asas (usul) yang tetap dan juga mengenai perkara sudah dipersetujui (ijmak) oleh salaf al-Ummah (umat Islam terawal).

"Jika muncul seorang yang mengadakan bidah dalam agama, atau penyeleweng yang meragukan, menjadi tugasnya untuk menjelaskan keterangan serta menerangkan perkara sebenar di samping menjalankan segala hak dan hukumannya agar terpelihara daripada kerosakan dan orang ramai terhindar daripada penyelewengan."

Al-Mawardi disebut sebagai bapa ilmu politik Islam kerana kitabnya memperkaya lagi khazanah keilmuan Islam. Sebagai seorang yang digelar al-qadiyan (dua hakim) dalam salasilah teras keilmuan mazhab Syafie (seorang lagi ialah Imam al-Ruwiyani wafat 502H), al-Mawardi juga menulis kitab fenomena, al-Hawi al-Kabir syarah daripada kitab Mukhtashar al-Muzani, tulisan Imam Muzani.

Buku ini adalah syarah al-Mukhtashar yang sangat panjang. Di dalamnya dikemukakan pendapat Imam Syafie dan ashshab beliau mengenai dalilnya serta dibandingkan dengan mazhab fiqah lain seperti Hanafiah, Malikiah, Hanabilah, Zahiriah.

Jika merujuk kitab ini, kita dapati kehebatan penulis al-Mawardi.

Itulah idea al-Mawardi yang termasuk segelintir ulama Islam silam yang berjaya memperkukuh kewujudan agama Islam menerusi tulisannya ketika mereka memegang jawatan rasmi kerajaan.

Imam Mawardi ialah menteri dalam kerajaan Abbasiah seperti Imam Ibn Hazm yang juga menteri kerajaan Islam di Andalusia. Kitab kedua-dua menteri ini menjadi rujukan pengkaji ilmu keislaman sesudah mereka wafat.

Dalam Al-Ahkam al-Sultaniyyah, al-Mawardi membincangkan masalah siasah Syariah. Buku ini mengandungi 20 bab antaranya menjelaskan hukum khilafah atau khalifah (kepemimpinan tertinggi), wizarah (kementerian), qada (kehakiman), hukum berkaitan dengan fai, jizyah dan kharaj.

Dalam konteks semasa di rantau ini, tugas dan tanggungjawab khalifah seperti ditulis al-Mawardi ialah memelihara agama, secara tidak rasmi sudah dipertanggungjawabkan kepada Menteri Agama Brunei, Indonesia, Malaysia dan Re Singapura (Mabims) pada pertemuan tahunan tidak rasminya.

Mabims yang ditubuhkan pada 7 Ogos 1989 ialah kesepakatan serantau yang bergerak atas dasar keagamaan bagi memelihara dan menjaga kebajikan masyarakat Islam dengan tidak mencampuri politik negara masing-masing.

Kewujudannya diperkukuhkan lagi selepas tiga menteri anggota pada awal penubuhannya memikirkan perlu mengadakan kerjasama lebih rapat sebagai susulan bagi mencapai matlamat pada Persidangan Menteri Wakaf dan Hal Ehwal Agama Ke-4 pada 1989 di Jeddah, iaitu cara meningkatkan dakwah, aliran yang mengancam dunia Islam dan penyelarasan antara media yang terbabit dalam dakwah.

Matlamat penubuhan Mabims ialah untuk mewujud dan mengukuhkan semangat persaudaraan sedia umat Islam di Asia Tenggara; sebagai wadah bermuzakarah, bertukar maklumat, pengetahuan, bahan kajian dan berkongsi pengalaman serta kepakaran di kalangan ummah serantau dalam menangani perkara yang menyangkut kepentingan bersama ketika mempertingkat dan memantapkan akidah dan syariah.

Selain itu untuk mengangkat kedaulatan umat Islam Asia Tenggara dalam pengembangan ekonomi, sosial dan kebudayaan Islam; menjadi model kepada umat Islam sejagat mengenai budaya kerjasama serantau yang berjaya mentadbir, mengatur dan mengurus hal ehwal Islam; dan untuk memahami sistem perundangan dasar serta peraturan pentadbir hal ehwal Islam di kalangan negara anggota.

Mabims semakin dewasa hari ini kerana mencapai dua dekad perjuangannya dalam mengawal perkembangan syiar Islam yang tidak mudah di rantau ini. Walaupun tidak terlalu gencar dalam kegiatannya, hasil usaha pertubuhan ini dirasakan penduduk rantau ini secara senyap juga.

Bagi masa depan, mudah-mudahan Mabims lebih perkasa dan berwibawa seperti Majmak al-Buhuth al-Islamiyyah, al-Azhar suatu ketika dulu.

Perkara inilah yang kita dapat tangkap daripada syarahan diraja Raja Muda Perak, Raja Dr Nazrin Shah bertajuk 'Umat Islam dan Cabaran Bagi Negara Islam' sempena 20 tahun penubuhan Mabims.

Dalam titahnya, baginda menegaskan umara perlu memperlihatkan sifat murni Islam seperti ikhlas, amanah, jujur dan tekun dalam melaksanakan tanggungjawab. Mereka adalah golongan pendakwah iaitu sebagai pelengkap peranan yang selama ini dipikul ulama.

Kejayaan umat Islam melaksanakan kerja amal makruf dan mencegah kemungkaran juga antara pendekatan dakwah yang boleh meyakinkan masyarakat.

Kegiatan ini tidak terbatas tanggungjawabnya kepada kumpulan ulama yang selama ini berdiri di mimbar masjid dengan tajuk yang berkisar kepada syariah semata-mata. Umara juga harus turut sama memperlengkapkan aktiviti dakwah kerana mereka mempunyai pentas lebih luas. Selamat ulang tahun Mabims!

Mabims tangani gejala ancam akidah ummah

Mabims tangani gejala ancam akidah ummah

Oleh Hasliza Hassan
hasliza@bharian.com.my

PESERTA Malaysia yang mengikuti rombongan Bas Belia Mabims bermesra dengan kanak-kanak Orang Asli di Kuala Pangsoon, Hulu Langat, kelmarin.

Malaysia syor kukuh jati diri Muslim elak salah faham agama

PERTEMUAN Tahunan Tidak Rasmi Menteri Agama Negara Brunei Darussalam, Republik Indonesia, Malaysia dan Singapura (Mabims) yang dijadualkan hari ini akan memberi penekanan kepada usaha menghindari gejala negatif yang boleh merosakkan akidah umat Islam.

Menteri di Jabatan Perdana Menteri, Senator Mejar Jeneral (B) Datuk Jamil Khir Baharom, berkata fahaman pluralisme, liberalisme yang didukung beberapa kelompok Islam didapati berbahaya terutama apabila menyentuh soal akidah sehingga menyebabkan muncul perasaan fanatik .

Katanya, perjumpaan anggota Mabims akan meletakkan asas perbincangan lebih konkrit bagi memastikan ancaman aspek fahaman umat Islam dapat ditangani secara bersepadu sebelum kesan penyebarannya meningkat ke tahap lebih ekstrem.

"Selain peranan Mabims melaksanakan kerjasama serantau dan membina silaturahim empat negara, perjumpaan tahunan juga diguna untuk membincangkan isu semasa yang memerlukan tumpuan negara anggota.

"Penyebaran fahaman yang bercanggah serta menyentuh akidah membimbangkan kita, terutama membabitkan kelompok yang berasakan mereka di pihak benar," katanya.

Beliau berkata, Malaysia akan mencadangkan pendekatan bersifat dalaman iaitu membina jati diri umat Islam, sementara pendekatan luaran pula ialah melalui sesi memberi penjelasan mengenai fahaman salah itu serta kesannya kepada umat Islam.

Penganjuran seminar serta kursus juga dilihat sebagai kaedah memperbaiki kelompok berkenaan supaya tidak terikat dengan fahaman salah yang akhirnya membawa kepada tindakan atau perbuatan melampau.

Jamil Khir berkata, semua wakil Mabims akan membincangkan perkara itu secara terbuka kerana ia menjadi masalah kepada semua dan tanggungjawab mereka mendedahkan salah silap fahaman yang boleh menggugat ketenangan umat Islam sejagat.

"Ini sudah menjadi budaya Mabims untuk setiap negara menjalinkan kerjasama dalam perkara membabitkan Islam dan perkara mempunyai nilai yang dikongsi bersama. Apa juga rumusan daripada perbincangan adalah demi kebaikan umat Islam semua," katanya.

Katanya, pertemuan itu juga meneruskan kerjasama dibuat secara dekat untuk pembangunan masjid, isu berkaitan penentuan anak bulan menetapkan tarikh Ramadan dan Aidilfitri, zakat dan usaha membangunkan aktiviti agama.

Pertemuan Mabims kali ini di Malaysia, diadakan bersempena Majlis Tilawah al-Quran Peringkat Antarabangsa Ke-51 yang berlangsung lapan hari bermula 4 Ogos dan berakhir malam tadi.

Anggota Mabims turut menyerikan majlis penutup dan penyampaian hadiah disempurnakan Sultan Kedah yang juga Timbalan Yang di-Pertuan Agong Sultan Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah.

Ia juga bersempena sambutan 20 tahun penubuhan Mabims, kesepakatan yang bergerak atas dasar keagamaan bagi menjaga kepentingan umat Islam tanpa mencampuri hal bersifat politik negara anggota.

Mabims yang diwujudkan pada 1989 mulanya dianggotai Brunei Darussalam, Indonesia dan Malaysia. Pada 1994, Singapura secara rasmi menjadi anggota kesepatakan itu.

Penubuhan Mabims bertitik tolak daripada Muktamar Keempat Menteri-menteri Wakaf dan Hal Ehwal Islam Pertubuhan Persidangan Islam (OIC) yang berlangsung di Jeddah, Arab Saudi pada 17 hingga 19 Mei 1989.

Pada muktamar itu tiga Menteri Agama Asia hadir iaitu Datuk Dr Mohamad Yusof Mohamed Noor dari Malaysia, Munawir Sjadzali (Indonesia) dan Datuk Seri Utama Dr Awang Mohd Zain Serudin (Brunei).

Tahun ini, sekali lagi Malaysia menjadi tuan rumah pertemuan Mabims yang turut meraikan penubuhannya 20 tahun lalu selama empat hari bermula 10 Ogos di Pusat Dagangan Dunia Putra (PWTC), Kuala Lumpur.

Sempena ulang tahun ke-20 Mabims, pelbagai program diadakan termasuk Kembara Belia Mabims yang menjelajah sambil berdakwah bermula dari Singapura ke beberapa negeri di Malaysia serta Muzakarah Ulama Mabims.

Hari ini juga diadakan ceramah eksekutif oleh Raja Muda Perak, Raja Dr Nazrin Shah, bertajuk 'Umat Islam dan Cabaran Bagi Negara Islam' sementara malamnya nanti, majlis ulang tahun Mabims ke-20 yang mengimbas kembali sejarah penubuhannya.

Mekanisme kerja Mabims bergerak dalam pelbagai cara melalui pertemuan tahunan peringkat menteri agama, mesyuarat pegawai tinggi (SOM) dan mesyuarat jawatankuasa teknikal. Mekanisme lain bagi mencapai objektif Mabims ialah penganjuran seminar, persidangan, kursus dan lawatan antara negara anggota.

Matlamat Mabims untuk mengangkat kedaulatan umat Islam Asia Tenggara dalam pengembangan ekonomi, sosial dan kebudayaan Islam serta menjadi model kepada umat Islam sejagat yang mengamalkan budaya kerjasama yang berjaya mentadbir, mengatur dan mengurus hal ehwal Islam.

Malaysia sebagai negara anggota berperanan secara aktif dalam setiap program anjuran Mabims dan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (Jakim) dipertanggungjawabkan menguruskan semua urusan pembabitan negara pada pertemuan Mabims serta melaksanakan persetujuan yang dicapai.